Ana Sayfa

ARAŞTIRMALAR

Türk Sosyal Bilimler Derneği, Türkiye'de sosyal bilimler alanında araştırmaların yapılmasına, gelişmesine, yaygınlaşmasına ve bilgi üretimine ağırlık vermektedir. Dernek, araştırma çalışmalarını kendi kurduğu proje gruplarıyla yürüterek, ya da hazırlanmış araştırma projelerini destekleyerek gerçekleştirir. Kuruluşundan bu yana, Dernek tarafından yürütülmüş ve desteklenmiş olan belli başlı araştırmalar aşağıda sıralanmıştır.

İzmir Sosyal Değişme Araştırması: Derneğin kuruluşu ile birlikte gerçekleştirdiği ilk ve en kapsamlı araştırma İzmir'de yürütülmüştür. 1967'de başlayarak üç yılda tamamlanan bu araştırma, kapsamı ve güncelliği yanında, sosyal bilimlerde 'disiplinler arası' bir çalışma örneği olarak da nitelendirilmektedir. Şerif Mardin, Mübeccel Kıray, Oğuz Arı, Emre Kongar, Ruşen Keleş ve Çiğdem Kağıtçıbaşı'nın katıldığı bu projede, İzmir'in değişen toplum yapısı, kentsel işlevlerin kent içindeki dağılımı, son yüzyıl içindeki değişmeleri, kentte yaşayanlar arasındaki ilişkiler ve haberleşme biçimleri, değişen aile yapısı ve ilişkileri, sosyal değişmenin sosyal-psikolojik boyutları, İzmir'e göç ve yerleşim gibi konular incelenerek değerlendirilmiştir. İzmir'de sosyal değişmenin çeşitli boyutları, bir kitap dizisi olarak Derneğin ilk yayınları arasında yer almıştır.

Sosyal Bilimler Eğitiminin Geliştirilmesi Projesi: Türkiye'de sosyal bilimler eğitiminin değerlendirilmesi ve geliştirilmesi amacını güden bu proje 1971 yılında başlatılmıştır. Araştırma üç aşamadan oluşmaktaydı: Süleyman Çetin Özoğlu tarafından Liselerde Sosyal Bilimler Öğretimi, Şefik Uysal tarafından Üniversitelerde Sosyal Bilimler Öğretimi ve Fatma Varış tarafından Lisansüstü Düzeyde Sosyal Bilimler Öğretimi konuları incelenmiştir. Her üç çalışma da, daha sonra Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi tarafından yayımlanmıştır. Bu projenin ikinci aşamasında, sosyal bilimler alanında, üniversite ders kitabı niteliğinde sekiz eser yazılmış ve Dernek tarafından yayımlanmıştır. Bu eserlerden her biri, kendi alanında 'giriş' kitabı özelliğinde olup, yeni baskılar yapmış kaynak kitaplar arasındadır. Yine bu projenin devamı olarak, 1973 Eylül'ünde Marmaris’te Sosyal Bilimler Öğretiminin Gelişmesi konusunda bir değerlendirme toplantısı düzenlenmiştir.

İç Göç Araştırması: Fiziksel yerleşme ve nüfus politikalarıyla ilgili olan bu proje, 1972–1974 yılları arasında İlhan Tekeli tarafından gerçekleştirildi. Demografik etmenlerle kentleşme politikaları arasındaki ilişkiyi sosyal değişme odağından inceleyen bu araştırma, Hacettepe Üniversitesi tarafından Yerleşme Yapısının Uyum Süreci Olarak İç Göçler adı altında yayımlanmıştır (1978).

Gecekondu Araştırması: Türkiye'deki hızlı kentleşmeyi ve artan nüfus baskısı altında denetimden yoksun gelişmeleri konu edinen araştırma, Tansı Şenyapılı tarafından yürütüldü. Değişen kent yapıları içinde oluşan yeni işlevleri, ilişkileri, yeni mekânsal boyutları ve dinamik etmenleri inceleyen, irdeleyen bu araştırma, Orta Doğu Teknik Üniversitesi tarafından Bütünleşmemiş Kentli Nüfus Sorunu adı altında yayımlanmıştır (1978).

UNESCO İçin Envanter Çalışması: Türk Sosyal Bilimler Derneği, 1981 yılında, UNESCO Sosyal Bilimler Bölümü tarafından çıkarılan World Directory of Social Science Institutions ve World List of Social Science Periodicals adlı yayınların Türkiye ile ilgili bölümleri için, Türkiye'de sosyal bilimlerde araştırma yapan kurumların, uzmanların ve sosyal bilim alanında yayın yapan dergilerin bir envanterini çıkarmıştır.

Kent Yönetimi Araştırması: Türkiye'de kent yönetimini, özellikle 1984 yılında getirilen yeni anakent yönetim sistemini değerlendiren bu araştırma, 1986–1987 akademik yılı içinde Uluslararası Gelişme Araştırmaları Merkezi (IDRC)'nin mali desteği ile Ruşen Keleş tarafından yürütülmüştür. Türkiye'de genel olarak yerel yönetimlerin yeniden düzenlenmesinde dikkate alınması gereken bir takım önerileri de içeren araştırma sonuçları 1988 yılında Türkçe ve İngilizce olarak Dernekçe yayınlanmıştır: Türkiye’de Kent Yönetimi (1988);  Management of Urban Growth in Turkey (1988).

Giyim Sanayii Araştırması: Türk hazır giyim sektöründe teknolojik ve yapısal değişimi inceleyen bu araştırma, IDRC'nin sağladığı mali destek ile 1986–1988 yılları arasında Lale Duruiz ve Nurhan Yentürk-Çoban tarafından yürütülmüştür. Araştırma sonuçları dernekçe Technological and Structural Change in the Turkish Clothing Industry adı altında İngilizce olarak basılmıştır (1988).

Sanayi Üretimi ve Mekânsal Örgütlenme Biçimleri Araştırması: Ankara'da sanayi üretiminin tarihsel gelişim sürecine ve mekânsal örgütlenme biçimlerine ilişkin çözümlemeleri içeren bu proje, Milli Prodüktivite Merkezi'nin mali desteği ile İlhan Tekeli, Tansı Şenyapılı ve Murat Güvenç tarafından yürütülmüştür. Araştırma sonuçları Milli Prodüktivite Merkezi tarafından Ankara'da Sanayi Üretiminin Tarihsel Gelişim Süreci adı altında yayınlanmıştır (1991 MPM Yayınları, 483).

İşyeri - Konut Araştırması: İstanbul'un planlama ve ulaşım tarihlerini, sanayi coğrafyasını, İstanbul'da dar ve orta gelirliler için konut yapılarını ve sanayi emeğinin konut koşullarını inceleyen bu geniş kapsamlı araştırma, Uluslararası Gelişme Araştırma Merkezi (lDRC)'nin mali desteği ile 1986–1990 yılları arasında İlhan Tekeli, Tansı Şenyapılı, Ali Türel, Murat Güvenç ve Erhan Acar tarafından yürütülmüştür. Araştırma sonuçları, Türk Sosyal Bilimler Derneği, İstanbul Belediyesi ve IULA-EMME (Uluslararası Mahalli İdareler Birliği - Doğu Akdeniz ve Ortadoğu Bölümü) tarafından Development of Istanbul Metropolitan Area and Low-Cost Housing adı altında İngilizce olarak yayınlanmıştır (1992).

Sokak Çocukları Araştırması: 1990 yılının yaz aylarında, Sevil Atauz tarafından yürütülen ve UNICEF’in desteklediği bu proje Ankara ve ŞanIı Urfa'da sokakta çalışan çocukları çalışma biçimleri, sosyo-ekonomik durumları, sağlık ve eğitim koşulları açısından incelemiştir.

Çevre Fonları İdaresi Araştırması: Çevre koruma örgütlenmesine ilişkin bütüncül bir model çerçevesinde çevre koruma amaçlı fonların 1985 sonrası uygulamasının değerlendirilmesi, mevcut ve kurulması öngörülen fonların harcama alanları ve öncelikleri saptanarak yönetimi için bir örgüt modeli oluşturulması konularını kapsayan bu projenin finansmanı, Dünya Bankası tarafından karşılanmış ve Başbakanlık Çevre Müsteşarlığı'nca desteklenmiştir. 1991 yılının ilk dört ayında tamamlanan araştırma Ergun Türkcan,  Oktar Türel, Çelik Aruoba, Can Hamamcı ve Hilal Zilelioğlu tarafından yürütülmüştür.

Yapısal Uyumun Politik iktisadı Araştırması: 1980'li yıllarda Türkiye'de uygulanan istikrar ve yapısal uyum politikalarının gelir dağılımı üzerindeki sonuçlarını ve halk sınıflarının bu sonuçlara karşı geliştirdikleri uyum süreçlerini, küçük bir alan çalışmasının da katkılarıyla araştıran bu proje, IDRC'nin mali desteği ile 1988–1990 yıllarında Korkut Boratav ve Galip Yalman tarafından yürütülmüştür. Araştırma sonuçları A Study on the Political Economy of Structural Adjustment : Workers and Peasants During a Major Reorientation of Economic Policies, Turkey, 1980-1987 adı altında bir rapor olarak basılmıştır.

Yapısal Uyumun Politik İktisadı, II. Aşama: Önceki araştırmanın sorunsalını yeni bir siyasi ve iktisadi konjonktüre geçiş süreci içinde, yani 1989-1991 yıllarının özel koşullarını kucaklayarak ve çok daha kapsamlı alan çalışmaları ile bütünleştirerek inceleyen bu araştırma Korkut Boratav, Bilsay Kuruç ve Bahattin Akşit tarafından yürütülmüştür. 1991 yılında başlayan proje 1993 yılında tamamlanmış ve sonuçlar çeşitli yayınlarla sunulmuştur.

Türkiye'de Tarım Sektörü ve Tarım Politikaları: 1990'1ı yıllarda Türkiye ve dünya ekonomisinin değişen koşullarında tarıma dönük iktisat politikalarında, özellikle destekleme politikalarında ne gibi seçeneklerin söz konusu olduğu araştırılmış, değerlendirilmiş ve tartışılmıştır. Araştırma Halis Akder ve Haluk Kasnakoğlu tarafından yürütülmüştür.

Türkiye'de Örgütlenmiş İşgücü Piyasalarında Ücret Oluşumu: 1990 ve 1991 yıllarında yapılan toplu sözleşmelerin bir bilânçosu çıkarılmış ve içerik analizi yapılmıştır. Bu bulgulardan hareketle sendika hareketinin bu dönemde karşılaştığı sorunlar çözümlenmiş ve tartışılmıştır. Araştırma Yıldırım Koç tarafından yürütülmüştür.

İktisat Politikası Seçenekleri: Friedrich Ebert Vakfı tarafından desteklenen, Taner Berksoy ve Korkut Boratav'ın koordinatörlüğünde yürütülen, İktisat Politikası Seçenekleri ana temasını taşıyan ve sanayileşme, KİT’ler, kamu maliyesi, finansal sistem alanlarını içeren dört araştırma projesi 1993 yılı içinde tamamlanmış ve sonuçları Tarih Vakfı / Yurt Yayınları tarafından iki cilt halinde yayınlanmıştır (Cilt I: Türkiye'de Sanayileşmenin Güncel Sorunları ve KİT’ler; Cilt II: Türkiye'de Kamu Maliyesi, Finansal Sistem ve Politikalar). Genel koordinatörlerin dışında görev alan proje sorumluları Korkut Boratav, Ergun Türkcan, İzzettin Önder, Oktar Türel, Nazım Ekinci ve Cem Somel'dir. Proje sorumluları dışında çok sayıda araştırmacı da bu çalışmalara katkı yapmıştır.

Sürdürülebilir Kalkınma Perspektifinden Türkiye'de Enerji ve Turizm Sektörleri: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve T.C. Çevre Bakanlığı tarafından desteklenen ve Ergun Türkcan'ın yönetiminde bir ekip tarafından yürütülen araştırma 1993 yılında amamlanmış ve sonuçları Kasım 1993'te Antalya'da uluslararası bir konferansa sunulmuştur.

Ege Bölgesinde Tarımın Sosyo-Ekonomik Yapısı, Destekleme Politikaları ve TARİŞ: TARİŞ tarafından desteklenen,  Korkut Boratav ve Mehmet Ecevit tarafından yürütülen araştırma 1994 yılında tamamlanmış ve sonuçları TARİŞ tarafından çoğaltılmıştır.

GAP Bölgesinde Kültürel Gelişim: T.C. Kültür Bakanlığı tarafından desteklenen ve Sevil Atauz tarafından yürütülen araştırma 1995 yılında tamamlanmıştır.

Dış Pazarlara Açılan Konfeksiyon Sanayi: Dünya Bankası, İş ve İşçi Bulma Kurumu ve T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü tarafından desteklenen Kadın İstihdamının Geliştirilmesi kapsamındaki araştırma Ayda Eraydın tarafından yürütülmüş ve 1997 yılında tamamlanmıştır. Araştırma, T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü tarafından basılmıştır: Yeni Üretim Süreçleri ve Kadın Emeği (Kasım 1999).

Konut Politikasını Geliştirme Projesi I: Kentsel arsa ve konut politikası çerçevesinde iki ana tema üzerinde yoğunlaşan "Konut Politikası Geliştirme Çalışması"nın teşhis aşaması olarak adlandırılan birinci aşaması Haziran 1996'da tamamlanmıştır. Bu aşamada, sorun alanlarının belirlenmesi, araştırma yöntemi ve araçlarının geliştirilmesi hedeflenmiştir. Proje, İlhan Tekeli (Genel Koordinatör), Ayda Eraydın (Kentsel Arsa Bölümü Proje Yöneticisi) ve Oğuz Işık (Konut Politikası Bölümü Proje Yöneticisi)'ın eşgüdümünde 20 sosyal bilimci ve yaklaşık aynı sayıda araştırma görevlisinin katılımıyla yürütülmüş, 1997’de tamamlanmıştır.

Konut Politikasını Geliştirme Projesi II: “Konut Politikasını Geliştirme Projesi”nin ikinci aşaması olan bu çalışmada, seçilen sorun alanlarıyla ilgili derinliğine çözümlemelerin yapılmasından sonra konut sektörü için yeni politika ve kurumsal yapı önerilerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Proje, İlhan Tekeli yönetiminde yine aynı ekip tarafından yürütülmüş ve 1999’da tamamlanmıştır.  Her iki proje de Dünya Bankası ve Başbakanlık Toplu Konut İdaresi tarafından desteklenmiştir.

Köye Dönüş ve Rehabilitasyon Projesi: T.C. Başbakanlık GAP İdaresi Başkanlığı adına üstlenilen “Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde Köye Dönüş ve Rehabilitasyon Alt-Bölge Geliştirme Planı Hazırlama Projesi” 2001 yılı Şubat ayında başlamıştır. 12 ili kapsayan ve esas olarak teknik bir mekânsal planlama ve kırsal kalkınma çalışması niteliğinde olan bu projenin üst ölçek planları ve kırsal kalkınma önerileri 2002 ortalarında tamamlanmıştır.

Ilısu Baraj Gölü Çevresi Alt Bölge Gelişme Planı Projesi: T.C. Başbakanlık Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı Dicle Nehri üstünde inşası gündemde olan Ilısu Barajının göl aynasından etkilenecek bölgede yaşamakta olan nüfusun yeniden yerleşimlerine yardımcı olmak ve yeni yaşamlarına sosyal, kültürel ve ekonomik uyumlarını kolaylaştırmak amacıyla geniş kapsamlı bir projeyi gündemine almış, bu proje, Ekim 2002 tarihinde imzalanan protokolle, 20 ayda bitirilmek üzere TSBD tarafından üstlenilmiştir. “Ilısu Baraj Gölü Çevresi Alt Bölge Gelişme Planı Hazırlanması” ile “Hasankeyf-Batman’da Sürdürülebilir Kentsel Yaşam ve Toplumsal Kalkınma Programları”   başlıklı iki alt projeden oluşan çalışma, Melih Ersoy koordinatörlüğünde yürütülmüş ve 13.04.2004’de tamamlanmıştır.

Güneydoğu Anadolu’da Dört İlde Uygulanan Yoksullukla Mücadele Programlarının Değerlendirilmesi: Diyarbakır,  Batman, Şanlıurfa ve Mardin illerini kapsayan bu projede, Sosyal Yardım ve Dayanışmayı Teşvik Fon ve Vakıfları, Yeşilkart, Dünya Bankası Sosyal Riski Azaltma Projesi, GAP idaresinin Çok Amaçlı Toplum Merkezleri (ÇATOM) ve bu amaca yönelik çalışan STK’ların etkinliklerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Galip Yalman koordinatörlüğünde altı kişilik bir ekip tarafından yürütülen proje, Kasım 2002’de başlamış ve Kasım 2003’te tamamlanmıştır. Projenin finansmanı, UNDP Poverty Reduction Thematic Trust Fund tarafından karşılanmıştır.

Türk-Yunan Diyalogu: Avrupa Komisyonu Türkiye temsilciliğince “Turkish-Greek Dialogue Micro Programme“ çerçevesinde desteklenen “Kırmızı-Beyaz-Mavi Kızkardeşler“ başlıklı proje Türk Sosyal Bilimler Derneği ile Yunanistan, Yanya (İoannina)’da bulunan  “Research and Support Centre for Victims of Maltreatment and Social Exclusion“ tarafından birlikte yürütülmüş; Ankara’daki “Kadın 2000-Kadının İnsan Hakları Bilgi Belge Merkezi” de “bağlantılı kuruluş” olarak projeye katkı yapmıştır.  Proje 2006’da tamamlanmıştır.

Türk Gençliği Konuşuyor: Liseli gençlerin, sosyal ve kültürel özelliklerini, kendini yakın hissettikleri siyasi görüşleri ve kimlikleri, çeşitli konulardaki görüşlerini ve AB üyeliğine bakışlarını inceleyen, “Türk Gençliği Konuşuyor” araştırması, Türk Sosyal Bilimler Derneği’nin çatısı altında ODTÜ Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Mustafa Şen’in başkanlığında ve yedi kişilik bir araştırma ekibiyle gerçekleştirildi. Araştırma sonuçları 14–19 Eylül 2005 tarihleri arasında Milliyet gazetesinde dizi olarak yayımlandı; Dernek yayını kitap olarak da basıldı ve geniş yankı buldu.